Carlos Fernandez: Μάχες στο Χορτάρι. Ποδόσφαιρο και Αναρχισμός

Aρθρο που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Arsenal: A Magazine of Anarchist Strategy and Culture 1, Άνοιξη 2000 και περιλαμβάνεται στο βιβλίο του Gabriel Kuhn Soccer vs. the State: Tackling Football and Radical Politics (PM Press, 2011). Ο Carlos Fernandez είναι ακτιβιστής. Μετάφραση Δημήτρης Πλαστήρας

Στην Ακουασκαλιέντες IV της περιοχής των Ζαπατίστας, παίξαμε ποδόσφαιρό ανάμεσα από δυο επιμήκεις, ξύλινους κοιτώνες, σημαδεύοντας προς τα δίχως δίχτυα τέρματα και με λυγισμένα δοκάρια. Η μπάλα συχνά πήγαινε πάνω στις οροφές των κτιρίων. Αυτό δεν την έβγαζε από το παιχνίδι, αλλά αντίθετα οδηγούσε σε μια σύντομη μάχη κάτω από τις άκρες της οροφής για να κερδηθεί η μπάλα μόλις έπεφτε κάτω. Αυτές οι τρελές στιγμές, φορτισμένες με μη-πραγματικότητας επειδή παίζαμε παθιασμένα στη μέση μιας ανέχειας, άγνωστης σε επισκέπτες σαν και εμένα, και ακόμη όταν πολεμικά αεροσκάφη πραγματοποιούσαν τα συνηθισμένα τους περάσματα. Σε αυτό το παράδοξο γήπεδο στο Μεξικό, κάποιοι από εμάς, επισκέπτες και οικοδεσπότες, γνωρίσαμε ο ένας τον άλλο – έστω και λίγο, αλλά τουλάχιστον ειλικρινά. Το ποδόσφαιρο, παιγμένο ώστε να ταιριάζει στις συνθήκες, άνοιξε διόδους μεταξύ μας, πέρα από φραγμούς γλώσσας, αξιών, και ακόμη και φυσικής κατάστασης. Δυσκολευόμουν με το υψόμετρο.

Υπάρχουν ιδιαίτεροι τρόποι με τους οποίους το ποδοσφαιρικό γήπεδο, αντιγράφει το κοινωνικό πεδίο. Πρώτα, ως ιστορία· είναι σημείο κοινωνικής δραστηριότητας. Εθνικότητες, τάξεις, και μικρότερες κοινωνικές ταυτότητες ξεδιπλώνονται με παθιασμένα μέσα και γύρο από το γήπεδο. Μετά, ως συλλογικός σχηματισμός· ομάδες συγκεντρώνονται σε μυριάδες μορφές εντός και εκτός γηπέδου, όπως και αλλού στις κοινωνίες. Το ποδόσφαιρο μπορεί να πυροδοτήσει τα δυνατά συναισθήματα που οδηγούν συσχετίσεις όπως ομάδες, οργανώσεις οπαδών, συμμορίες χούλιγκαν, και πιο πέρα από αυτά. Τρίτο, ως στυλ, οι τρόποι που άτομα και οι κοινότητες ή κοινωνίες τους δηλώνουν την μοναδικότητα τους· στο ποδόσφαιρο, αυτό συμβαίνει κυρίως στο στυλ του παιξίματος. Πιο γνωστή ίσως, η Βραζιλία παρήγαγε ένα ρευστό είδος παιχνιδιού προφανώς προερχόμενου από την καποέιρα, την Αφρο-Βραζιλιάνικη πολεμική τέχνη. Τέταρτο και κυριότερο, το ποδοσφαιρικό γήπεδο αναπαράγει την αλληλεξάρτηση που χαρακτηρίζει το κοινωνικό· όταν οι άνθρωποι συμμετέχουν με ενθουσιασμό στο άθλημα, επαναπροσδιορίζουν αυτό και τους ίδιους.

Δεν επιδιώκω να ρομαντικοποιήσω ή να θεωρητικοποιήσω το παιχνίδι εδώ. Ελπίζω να εμπνεύσω ένα τρόπο αντιμετώπισης του ποδοσφαίρου (ή οποιουδήποτε αθλήματος) ως μια πολύ αληθινή έκφραση των φιλοσοφιών, των πολιτικών και των ελπίδων των ανθρώπων. Αυτό το κάνει ένα σημαντικό σημείο παραγωγής σχέσεων εξουσίας. Στο γήπεδο, η εξουσία κατονομάζεται, μοιράζεται, αμφισβητείται, και γίνεται αισθητή. Η κατανομή της δεν ολοκληρώνεται παρά μόνο με το σφύριγμα του τέλους. Χρειαζόμαστε μια αναρχική επίθεση στα ευρύτερα πεδία της μορφής και της οργάνωσης, του αθλήματος. Το να κλωτσάς μια μπάλα μπορεί να γίνει το ίδιο αναρχικό σαν το στήσιμο οδοφράγματος στο δρόμο ή το σχηματισμό μια κολεκτίβας.

Πως το Ποδόσφαιρο Μπορεί να είναι Αναρχικό;

Για να αρχίσω, είναι βέβαιο πως οι αναρχικοί παίξουν ποδόσφαιρο από τότε που υπάρχουν και τα δυο. Η σχέση μεταξύ συχνά είναι εμφανής, όπως στις αρχές του 20ου αιώνα, όταν η ομάδα που τώρα είναι γνωστή ως Argentinos Juniors ονομάζονταν Chicago Martyrs και ακόμη μια ομάδα γεννήθηκε σε μια αναρχική βιβλιοθήκη του Μπουένος Άιρες. Μπορούμε επίσης με βεβαιότητα να υποθέσουμε πως κάποιοι από την ομάδα της Barcelona που περιόδευσε στην Βόρεια Αμερική το 1937, συγκεντρώνοντας χρήματα για την Δημοκρατία, θα προσδιορίζονταν ως αναρχικοί. Και κάποιος θα πρέπει να αναρωτηθεί, ήταν πολλοί διαφορετικοί από τους φοιτητές ή τους εργάτες, οι απεργοί επαγγελματίες παίχτες στο Παρίσι του Μάη του 1968 διεκδικούσαν το δικό τους κομμάτι ελευθερίας; Μπορούν οι αντιεξουσιαστές οπαδοί της St. Pauli να αφήσουν τις πολιτικές τους θέσεις στην είσοδο του γηπέδου ή να ξεχάσουν το ποδόσφαιρο πριν από μια συγκέντρωση ή διαδήλωση; Αν πολλοί χώροι και δράσεις είναι συχνά αναρχικές κυρίως δια συσχετισμού, τότε το ποδόσφαιρο έχει παλιό αναρχικό πρόσωπο.

Επίσης, η αγάπη των ανθρώπων για το παιχνίδι έχει μεταφραστεί στην αγάπη τους για την ελευθερία και δικαιοσύνη, όπως στην περίπτωση της ομάδας της Dynamo Kiev το 1942, οι Αλγερινοί που παραιτήθηκαν από τις γαλλικές ομάδες καθώς η χώρα τους μάχονταν για την ανεξαρτησία, ή μη λευκοί Ευρωπαίοι επαγγελματίες όπως ο Ruud Gulit, που πήρε θέση εναντίον του ρατσισμού, της απληστίας και του φασισμού. Καθώς οι άνθρωποι αναπαρήγαγαν τις αξίες, τις ταυτότητες, και τις επιθυμίες τους μέσα στο παιχνίδι, μετέτρεψαν το ποδόσφαιρο σε κάτι περισσότερο. Όπως φαίνεται από την ιστοσελίδα τους (ΣτΜ: ο σύνδεσμος που υπάρχει στο αρχικό κείμενο πλέον είναι ανενεργός μετά την διάλυση του συγκροτήματος) οι Chumbawamba είναι χορηγοί της Wetherby Athletic, μιας νεανικής ομάδας, από την αγάπη τους για το άθλημα. Όμως, η πολιτική τους στάση εμφανίζεται ξεκάθαρα στις φανέλες των παιδιών που είναι τυπωμένη η λέξη «αναρχία».

Οι πολιτικές θέσεις δεν εμφανίζονται στο ποδόσφαιρο ως παρεκκλίσεις ή ως ατυχήματα. Είναι κομμάτι της αλληλεπίδρασης του κόσμου με το άθλημα. Το άθλημα διατηρεί την μορφή του ως αγώνισμα από τις κορυφές του τελικού του Παγκόσμιου Κυπέλου ως τα στραβά γήπεδα στο επαναστατημένο Μεξικό. Οι παίχτες του, οι βασικοί κανόνες του, και οι στόχοι παραμένουν οι ίδιοι. Το αγώνισμα αλλάζει στο πως οι άνθρωποι συγκεντρώνονται γύρω από τα θεμελιώδη συστατικά του. Οι Barras Bravas της Νότιας Αμερικής· οι χούλιγκαν, οι φανατικοί, οι βαμμένοι στα χρώματα της ομάδας οπαδοί της Ευρώπης – αυτά τα προβοκατόρικα περιθώρια του οπαδισμού δείχνουν πως νέες, ενεργητικές πολιτιστικές μορφές μπορούν να προκύψουν από το ποδοσφαιρικό γήπεδο. Αν και δεν θα γεμίσουμε στάδια στο άμεσο μέλλον, το ίδιο συμβαίνει και μεταξύ των αναρχικών σήμερα. Το αναρχικό ποδόσφαιρο εμφανίστηκε τα τελευταία λίγα χρόνια με, όπως ήταν αναμενόμενο, όχι ένα συγκεκριμένο όνομα, στυλ, ή οργάνωση. Στην μεσο-Ατλαντική περιοχή των ΗΠΑ, οι άνθρωποι παίζουν ως η Αναρχική Λίγκα Ποδοσφαίρου (Anarchist Soccer League, ASL). Στην δυτική ακτή, οι αναρχικοί και άλλοι παίζουν δίχως ονόματα.

Στα μεσοδυτικά, η Arsenal, η Riot, και η Swarm παίζουν ως Αναρχική Ομοσπονδία Ποδοσφαίρου (Anarchist Football Association, AFA). Η τελευταία είναι ομοσπονδία ή συνομοσπονδία ή δίκτυο μόνο σύμφωνα με τα ελάχιστα γνωρίσματα των όρων αυτών. Κάποιοι συναντιόνται σε εβδομαδιαία βάση, κάποιοι σε ετήσια. Ο αγώνας διαρκεί μια ή δυο ώρες. Αυτό που γίνεται πριν, στη διάρκεια ή μετά δεν ακολουθεί ένα προκαθορισμένο σχεδιασμό. Με ένα αλλόκοτο αναρχικό τρόπο, αυτό το νέο πρόσωπο του ποδοσφαίρου επαναλαμβάνει την ιστορία του αθλήματος, με το τρόπο που οι συλλογικές πολιτικές θέσεις και το πάθος συνενώνονται στο γήπεδο.

Η AFA, για παράδειγμα μπορεί να θεωρηθεί μια υποθετική, προτεινόμενη, ή λειτουργική μορφή για μια αναρχική κοινότητα. Μπορεί να μην είναι τίποτα περισσότερο από αναγραμματισμός σε σήματα που φοράνε διάφοροι τύποι ή μπορεί να είναι μια πραγματική, ευρεία, αλλά λανθάνουσα αναρχική κοινότητα. Το παράρτημα της στο Σικάγο, εμφανώς είναι το πιο οργανωμένο (με τηλεφωνικό κατάλογο, στολές, πρόγραμμα, κλπ.), περιλαμβάνει άτομα που η συχνότητα συμμετοχής τους, οι βαθμοί φιλίας, και οι πολιτικές απόψεις διαφέρουν πολύ. Εξωτερικά η AFA, ένα σύνολο από ιδιαίτερα μη κανονικών παιχνιδιών παίζονται σε πόλεις όπως το Πόρτλαντ, το Μπέρκλεϊ, και το Σαν Φρανσίσκο. Αυτό το φάσμα συχνότητας δείχνει ένα αμοιβαίο επανακαθορισμό του αναρχισμού και του ποδοσφαίρου. Τα αναρχικά παιχνίδια τραβάνε το ποδόσφαιρο μακριά από την εμπορευματοποίηση της Nike, της MLS (ΣτΜ: η ανώτερη κατηγορία του αμερικάνικου επαγγελματικού πρωταθλήματος), και την FIFA. Και δίνουν στον αναρχισμό έναν ακόμη αναζωογονημένο πολιτιστικό σχηματισμό, μια νέα μορφή για την έκφραση της.

Τι είναι ένας πολιτιστικός σχηματισμός; Η φαντασία μπορεί να είναι μάλλον αναπόφευκτος όρος για αυτό που προσπαθώ να περιγράψω. Και δεν είναι κάποιος που θα απέρριπτα αμέσως. Όταν ανακάλυψα το Profane Existence (ΣτΜ: περιοδικό της ομώνυμης αναρχικής κολεκτίβας) στο λύκειο και είδα τις φωτογραφίες από τα τεράστια ευρωπαϊκά black bloc, φαντάστηκα πως θα ήταν υπέροχο να συμμετέχω σε τέτοιες συλλογικές δράσεις, μερικά χρόνια αργότερα, δίχως να το περιμένω μπήκα στο black bloc σε μια πορεία εναντίον του πολέμου στο Κόλπο. Κόλλησα. Από τότε, οι δεσμοί μου και η ταύτιση μου με τους αναρχικούς έχει υποχωρήσει, αλλά κάθε έξαρση έχει βασιστεί σε τέτοιες ακαθόριστες εικόνες και φευγαλέες στιγμές κοινότητας. Όλες οι ανταλλαγές, η συνεργασία, και η συμπάθεια που υπάρχει μέσα στο γήπεδο μπορεί να εξυπηρετήσει τις ίδιες λειτουργίες ταυτοποίησης και αφοσίωσης.

Το αναρχικό ποδόσφαιρο μπορεί να εκφράσει συλλογικές ταυτότητες μέσα από ομάδες, ιδιαίτερα στο πως εξασκούν τα αναρχικά ιδανικά και χτίζουν τις συλλογικές ικανότητες. Καθορίζοντας τις θέσεις και τις στρατηγικές δίχως προπονητή, κάνοντας προπόνηση δίχως πίεση, χρησιμοποιώντας παίχτες κάθε επιπέδου ικανοτήτων· ποιος θα μπορούσε να τα πετύχει αυτά πέρα από τους αναρχικούς; Και δεν μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τις ικανότητες επικοινωνίας και τις άλλες ικανότητες συνεργασίας του ποδοσφαίρου στις άμεσες δράσεις μας; Μια ικανότητα που συχνά γνωρίζουν  οι έμπειροι ποδοσφαιριστές είναι η υποστήριξη. Στο γήπεδο, μια παίχτρια υποστηρίζει τους άλλους με το να βάζει τον εαυτό της εκεί που οι συμπαίκτριες της μπορούν να της περάσουν την μπάλα ώστε να την κρατήσουν μακριά από τους αμυντικούς ή να την σπρώξουν προς τα εμπρός στο γήπεδο. Αυτή η τεχνική περιλαμβάνει την επίγνωση του που είναι οι σύντροφοί σου και τι μπορεί να κάνουν. Στη διάρκεια παράνομων δραστηριοτήτων, τέτοιες ικανότητες κάνουν την δράση πιο γρήγορη, πιο συντονισμένη και πιο ασφαλή. Πολλά άλλα κομμάτια του να παίζεις ποδόσφαιρό μπορούν να προσφέρουν στις τακτικές μας, και το αντίθετο και αυτό μπορεί να επίσης να είναι αληθινό. Μια συμπαίκτρια μου αναφέρεται σε αυτή την αμοιβαία σχέση στην δήλωση της «Κλωτσάμε. Τρέχουμε. Κλωτσάμε Δυνατά. Τρέχουμε Μακριά».

Οι μη τεχνικές πτυχές του ποδοσφαίρου μπορούν επίσης να ενισχύσουν τις συλλογικές μας πολιτικές προσπάθειες, ιδιαίτερα σε μακροχρόνια βάση. για παράδειγμα, η ιδέα της συμπάθειας ως μια στρατηγική οργανωτική αρχή – οι άνθρωποι αναλαμβάνουν πολιτική δράση σε μικρές ομάδες βασισμένες σε αμοιβαία εμπιστοσύνη – είναι μια αναρχική καινοτομία, αλλά μια που να είναι δύσκολο να υλοποιηθεί. Παίζοντας ποδόσφαιρο συχνά μαζί μπορεί να προσφέρει μια δυνατή αίσθηση σχέσης. Κάθε επικοινωνία και συνεργασία που αποτελούν το παιχνίδι συμπυκνώνονται σε ένα αίσθημα αμοιβαίας εμπιστοσύνης και κατανόησης, ένα αίσθημα, που μόλις γίνει αντιληπτό, μπορεί εύκολα να επιτευχθεί σε άλλα πλαίσια. Είναι όμορφο πράγμα όταν μερικοί άνθρωποι από κοινού έχουν μεγαλύτερο αντίκτυπο από το άθροισμα των μερών τους. Αν δεν το βλέπουμε αρκετά στην πολιτική, τουλάχιστον μπορούμε να το βρούμε στα καλύτερα παραδείγματα του ποδοσφαίρου.

Σε κάποια στιγμή στο σχεδόν νικηφόρο παιχνίδι του Καμερούν επί της Αγγλίας  σε ένα προημιτελικό του Παγκόσμιου Κυπέλου του 1990, η συμπάθεια πήρε μια αληθινή, ορατή μορφή. Η επίθεση που έφερε το Καμερούν με ένα γκολ μπροστά ήταν συναρπαστική όχι μόνο επειδή ντρόπιασε μια από τις καλύτερες ομάδες, αλλά και επειδή εκτελέστηκε τόσο έξυπνα. Το ότι το παίξιμο του Καμερούν ήταν τόσο αντικείμενο απόλυτης ομορφιάς και επιτυχία του ασθενέστερου δείχνει πως μια στιγμή συμπάθειας μπορεί να είναι ποιητική και χειροπιαστή. Σε ένα πρόσφατο παιχνίδι της Chicago Arsenal, η απλή πάσα ενός συμπαίκτη ξάφνιασε την άλλη ομάδα και ξαφνικά έφερε την ομάδα μας στον αιφνιδιασμό. Μετά από μερικές ακόμη πάσες, σκοράραμε, το ίδιο έκπληκτοι με τους αντιπάλους μας. Δεν είναι αυτές οι τυχαίες αλυσίδες γεγονότων ο τρόπος με τον οποίο συχνά φανταζόμαστε πως ίσως συμβεί η αντίσταση, αν όχι η επανάσταση; Η μαγεία του παιχνιδιού αγγίζει την επαναστατική φαντασία όπως η ποίηση ή η τέχνη: Μπορεί να γεννήσει ένα όραμα και αίσθημα των πραγμάτων που αλλάζουν.

Φυσικά το ποδόσφαιρο δεν αρέσει σε όλους. Ούτε όμως ισχύει για κάθε τέχνη ή άλλη πολιτιστική έκφραση. Τι καλό μπορεί να κάνει στην επανάσταση αν η γοητεία του δεν είναι καθολική; Το ερώτημα δεν είναι μια κατάσταση μηδενικού αθροίσματος, όπου πρέπει να χρησιμοποιήσουμε το άθλημα ή να το απορρίψουμε. Το παιχνίδι μπορεί να αλλάξει. Μπορούμε να χτίσουμε ομαδική συνοχή και ικανότητες έχοντας περισσότερα στο νου από ότι απλά να κερδίσουμε παιχνίδια. Μπορούμε να το κάνουμε πιο διασκεδαστικό για περισσότερους ανθρώπους, ακόμη και για εκείνους που δεν παίζουν. Η δυναμική του ποδοσφαίρου ως κομμάτι των πολιτικών αγώνων απαιτεί το άθλημα να ανοίξει ξανά.

Η απόκτηση ικανοτήτων, η κοινή συμμετοχή, και η σχέση μπορούν να γίνουν ανοιχτά για όλους. Στο γήπεδο του ποδοσφαίρου, οι αναρχικές ομάδες πρέπει να ρυθμίζουν το ρυθμό και την νοοτροπία  για να διατηρήσουν την εμπλοκή των νέων παιχτών. Το παιχνίδι το επιτρέπει αυτό με την ρευστή του φύση: η επίθεση μπορεί να περιλαμβάνει περισσότερες πάσες από ότι τρέξιμο και η άμυνα μπορεί να επικεντρωθεί στον περιορισμό των αντιπάλων της. Η γενική συμβουλή αυτή πρέπει να γίνει πιο συγκεκριμένη όσον αφορά το φύλο. Οι γυναίκες πρέπει να είναι κομμάτι κάθε ομάδας και κάθε μάτσο συμπεριφορά πρέπει να μείνει εκτός γηπέδου. Θα είναι μια υπέροχη μέρα όταν οι σεξιστικές προσβολές που χρησιμοποιούνται εναντίον των παιχτών, μια συνηθισμένη πτυχή του επαγγελματικού παιχνιδιού, θα αντικατασταθεί από κουβέντες όπως, «Μην είσαι τόσο σοβινιστής! Πέρνα τη μπάλα!». (Είμαι σίγουρος πως είναι πιο πιασάρικο όμως).

Προς ένα Συμπέρασμα

Εγώ πιστεύω πως αφορά την απλότητα: Το ποδόσφαιρο, στην καρδιά του, είναι ένα απλό παιχνίδι, και ο αναρχισμός, στη καρδιά του, είναι ένα απλό όραμα. Η απλότητα του παιχνιδιού το ταξίδεψε σε όλο το κόσμο και μας πήρε μαζί του. Είναι μεταξύ των πιο υπέροχων πραγμάτων όταν συναντάμε κάποιον νέο σε κάποιο παιχνίδι, ή όταν οι δεσμοί μας δυναμώνουν στο γεύμα ή σε ένα μπαρ μετά το παιχνίδι. Αν το ποδοσφαιρικό γήπεδο ουσιαστικά είναι ένα σημείο συνεύρεσης για παιχνίδι, πρέπει έτσι να επεκταθεί οπουδήποτε οι άνθρωποι απολαμβάνουν να είναι μαζί με άλλους. Εκεί είναι που ίσως μπορεί να ξεκινήσει η αναρχία, ή τουλάχιστον εκεί που θα ανθίσει. Όταν η ιδέα της αυτοοργάνωσης μπορεί να γίνει εμφανής με το πως επιτυγχάνεται ένα τέρμα, ή πως μια ομάδα προπονείται, ο αναρχισμός μοιάζει ως ασήμαντο επίτευγμα. Το να έρθουν μαζί το ποδόσφαιρο και ο αναρχισμός είναι ένα φυσικό, συμβιωτικό γεγονός. Το γήπεδο, αυτό που ο Gramsci αποκάλεσε ένα «σπουδαίο ανοιχτό βασίλειο ανθρώπινης αφοσίωσης», είναι απαραίτητο να γίνει δικό μας

Πηγή: https://geniusloci2017.wordpress.com/2019/09/25/pitched_battles/?fbclid=IwAR3RbJn9Isr7VroD3BMXrdiHg_UK7Lek_ujFUgLVJwTNpPx928Op-uzeb-M

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *